yelamdenu

De afgelopen tijd is aan beoefenaars van de vrijheid van meningsuiting geen gebrek gebleken. Het gaat welhaast alleen nog om de vrijheid van meningsuiting. Die dienen wij heldhaftig te beschermen tegen de censors die ons dat willen ontnemen. In de media wordt veelvuldig geschetst dat een offensief tegen de vrijheid van meningsuiting gelanceerd is, door jongens die Mohammed heten en regisseur/columnisten vermoorden, arrestatieteams die een cartoonist aanhouden, gemeenten die blote schilderijen verplaatsen, kabinetten die een kamerlid willen weerhouden van het houden van powerpointpresentaties, en ministers die het verbod op godslasterlijkheid nieuw leven willen inblazen.

Dit alles moge aan de hand zijn, de vrijheid van meningsuiting is een farce.

Geen misverstand, de vrijheid van meningsuiting is essentieel en dient te worden beschermd. Maar de moordenaar van de regisseur is bestraft met levenslang; het arresteren van de cartoonist is een publicitaire blunder die hem bekendheid opleverde waar hij nooit van had kunnen dromen; het kabinet heeft niet bepaald succes gehad met zijn pogingen om Wilders op andere gedachten te brengen - net als de verplaatsing van het blote schilderijtje bleek dat een publicitaire blunder - en de poging van mensen als Donner en Hirsch Ballin om het artikel over godslastering nieuw leven in te blazen wordt al helemaal door niemand serieus genomen.

Met alle aandacht die de media ernaar laat uitgaan, laat men vakkundig ondersneeuwen dat de vrijheid van meningsuiting waar in ons wat hysterische tijdperk in bijna alle gevallen op gedoeld wordt, iets heel anders is dan de vrijheid van meningsuiting zoals die in ons sociale en politieke stelsel geformuleerd is - gedurende eeuwen van politieke theorieën, (grond)wetten, conventies, traktaten, ongeschreven en geschreven regels.

Deze vrijheid van meningsuiting is de mogelijkheid om ongestraft te spreken, ongewenste feiten en kritische meningen naar voren te brengen. Ongestraft - door de macht. Want het zijn, uiteindelijk, machthebbers die mensen hun wil opleggen en de mond snoeren. Met de ontwikkeling van constitutionele staten en democratieën is aan deze willekeur een eind gemaakt. Het werk van denkers als Voltaire en Spinoza werd gecanoniseerd, een maatstaf voor de vrijheid van meningsuiting.

De vrijheid van meningsuiting die op dit moment onderwerp van discussie is, is vrijwel uitsluitend de vrijheid om medeburgers te kunnen beledigen, provoceren, kwetsen, irriteren, in een kwaad daglicht stellen, en vernederen. Met als enige uitzondering de plaatjes van (half)blote dames (ik zie Rubens en Picasso nog niet iconoclastisch verwijderd worden uit de rijksmusea), is dat de enige vorm van vrijheid van meningsuiting die in het oog sprong bij Van Gogh, de cartoonist Nekschot, onze enige wereldberoemde parlementariër, etc. Deze vorm van vrijheid van meningsuiting is een farce.

Het is mogelijk om de wenselijkheid van zo’n hypothetisch recht op het beledigen, provoceren, kwetsen, etc. naar voren te brengen - maar dat is politiek gezien niet relevant. Dit recht kan namelijk überhaupt niet als absoluut gelden. In verreweg de meeste rechtsstelsels geldt immers het verbod op smaad en laster. De reden hiervoor is dat het slachtoffer van smaad en laster daadwerkelijke schade kan lijden als gevolg van de geuite "mening", en een goed functionerend rechtsstelsel beschermt burgers hiertegen. Als persoon X over persoon Y beweert dat hij een moordenaar is, of met moorddadige plannen rondloopt (waardoor Y sociale, psychische, zakelijke of andere schade oploopt) en hiervoor is geen enkel bewijs, dan is dit geen mening, maar simpelweg een strafbaar feit. Een samenleving zonder dergelijke regels is een illusie. De radikalinski’s die zonder een spoor van ironie het recht op beledigen propageren, zouden kunnen weten dat in het recht de grens tussen legitieme mening en strafbare laster niet van te voren te trekken is.

De Engelse vertaling van vrijheid van meningsuiting luidt freedom of speech - breder dan het Nederlandse begrip, want speech omvat ook het melden van feiten, het vertellen van de waarheid. Waarheden die niet altijd breed worden uitgemeten, ook waarheden die wel eens het tegenovergestelde zijn van officiële mythologieën en aanvaarde versies van gebeurtenissen. Voor deze vrijheid van spreken is in de huidige discussie geen plaats. Wat is vrijheid van meningsuiting waard als elementaire feiten niet mogen worden gemeld? Wat is vrijheid van meningsuiting waard als feiten zorgvuldig worden geselecteerd? Wat is vrijheid van meningsuiting waard als een steeds hysterischer wordende massamedia in steeds uniformer mate bepaalt welke feiten nieuwswaardig zijn en welke niet?

Enkele voorbeelden zijn nodig bij dit soort stellingnamen - een niet al te ingewikkeld onderzoek laat zien dat het klopt.

Het is een feit dat de door Israëlische militairen (onder wie scherpschutters) vermoorde Palestijnen in de media vele malen minder aandacht krijgen dan door Palestijnen vermoorde Israëli’s.

Het is een feit dat het Witte Huis (letterlijk) bijna duizend maal gelogen heeft over Irak om de illegale en vanuit menselijk oogpunt volkomen catastrofale inval in het land te kunnen plegen. Desondanks worden persberichten van deze bewezen leugenaars gewoon gemeld alsof het zo goed als feiten zijn - "feiten" over Irans betrokkenheid bij het verzet in Irak, die als propagandamateriaal moeten gaan dienen voor de gewenste oorlog tegen Iran.

Het is een feit dat de Nederlandse regering op dubieuze gronden weigert verantwoording af te leggen over haar steun aan de illegale en catastrofale inval in Irak.

Het is een feit dat de vermoorde Benazir Bhutto in een interview heeft gezegd dat Osama bin Laden vermoord is, dat deze uitspraak door de BBC werd gecensureerd, en dat dit niet de minste aandacht in de massamedia heeft gekregen - zelfs niet om te checken of ze zich misschien versprak.

Het is een feit dat de populaire en fundamentele kritiek uitende Amerikaanse presidentskandidaat Ron Paul in de commerciële massamedia zo goed als verzwegen werd.

Het is een feit dat Nederland zich verzet tegen internationale pogingen om de onmenselijkheid van verarmd uranium munitie op de kaart te zetten - het haalt nauwelijks de pers, en dit is een van de door o.a. de Amerikanen meest gebruikte materialen, die zorgen voor onvoorstelbaar menselijk lijden en een milieuramp van ongekende omvang.

Het is een feit dat de enorme risico’s van schadelijke stoffen in geïmpregneerd hout onder het tapijt worden geveegd.

Het is een feit dat de radicale verzetsbeweging Hamas, democratisch gekozen door het Palestijnse volk in door het westen gewenste verkiezingen, werd verdreven op de Westelijke Jordaanoever, zonder enig internationaal protest; maar "gesprekspartner" van de staat Israël blijft de pleger van de staatsgreep (Fatah), niet de legitiem gekozenen; de pers beschouwt deze ernstige afwijking van de gangbare diplomatie als volkomen normaal.

Het is een feit dat Tony Blair, nadat hij het Verenigd Koninkrijk de op leugens gebaseerde, illegale en catastrofale oorlog in Irak in loodste¸ is benoemd tot gezant voor het Midden-Oosten, mede namens de EU, en dat dit in de media tot geen enkele vorm van verontwaardiging over zoveel schaamteloosheid leidde.

Het is een feit dat in de VS en daarbuiten, een groeiende beweging is ontstaan van critici van de officiële samenzweringstheorie aangaande 11 september 2001; en desondanks worden in de pers de vele publicaties op dit gebied nauwelijks besproken.

Het is een feit dat een groeiende wereldwijde beweging die zich bezig houdt met het einde van het olietijdperk (Peak Oil) zo goed als genegeerd wordt door de mainstream media - dit in scherp contrast tot het dieet van de maand, het hoedje van Máxima, of het meest recente en ranziger-dan-ooit reality tv-programma, waar ook de zogenoemde kwaliteitskranten graag een stukje over schrijven. En dit ondanks de enorme relevantie van het einde van het olietijdperk voor onze gehele economie, levensstijl, en zelfs voedselvoorziening.

Dit zijn voorbeelden en het zal niet veel moeite kosten om er meer te vinden. Wat is vrijheid van meningsuiting waard als feiten in geen enkele substantiële vorm hun weg vinden in de massamedia? Is het enige doel van de media in een moderne democratische samenleving het uit de weg gaan van elke werkelijk betekenisvolle controverse? Behoort het met oneindige aandacht faciliteren van populisten met een duidelijke machtspolitieke agenda tot de taak van de media? Is het enige doel van een columnist het dagelijks voor de deadline afhebben van een wegwerpmening? Gaat het beschikken over de feiten niet noodzakelijk vooraf aan het hebben van een mening?

Deze pseudo-vrijheid van meningsuiting is een farce.

© herman meester, 2008